Klinik çalışma, klinik değerlendirme ve klinik araştırma arasındaki fark nedir?
Klinik değerlendirme sürekli dokümantasyon sürecidir; klinik araştırma ise insan katılımcılarla yürütülen planlı çalışmadır.
Detaylı uzman cevabı
Klinik değerlendirme yalnızca literatür listesi değildir; cihazın amaçlanan kullanımını, klinik iddialarını, risklerini ve performans kanıtlarını bir araya getiren sürekli bir süreçtir. Klinik değerlendirme sürekli dokümantasyon sürecidir; klinik araştırma ise insan katılımcılarla yürütülen planlı çalışmadır. Üretici, kullanılan verinin kalitesini, veri kaynağına erişimi, eşdeğerlik gerekçesini ve PMS/PMCF çıktılarının CER üzerindeki etkisini açıkça yazmalıdır. Sonuç bölümünde klinik fayda-risk kabulü ürün özelinde gerekçelendirilmelidir.
“Klinik çalışma”, günlük kullanımda insanlardan klinik veri elde edilen araştırmalar için kullanılan genel bir ifadedir. Ancak MDR kapsamında teknik dosya ve resmî başvurularda daha açık terimler kullanılması gerekir. Yapılan faaliyetin klinik değerlendirme, klinik araştırma veya piyasa sonrası klinik takip faaliyeti olduğu doğru şekilde belirtilmelidir.
Klinik değerlendirme; bir tıbbi cihazın amaçlanan kullanım koşullarındaki güvenliliğini, klinik performansını ve klinik faydasını doğrulamak amacıyla ilgili klinik verilerin sistematik ve planlı biçimde toplanması, analiz edilmesi ve değerlendirilmesidir. Bu süreç bütün tıbbi cihazlar için uygulanır ve yalnızca Sınıf IIb, Sınıf III veya implant edilebilir cihazlara özgü değildir.
Klinik değerlendirme bir defa hazırlanıp kapatılan belge değildir. Cihazın yaşam döngüsü boyunca devam eden ve yeni veriler ortaya çıktıkça güncellenen bir süreçtir. Literatür, eşdeğer veya benzer cihaz verileri, üretici tarafından yürütülen klinik araştırmalar, PMS, PMCF, şikâyetler, vigilance kayıtları, servis verileri ve gerçek kullanım sonuçları klinik değerlendirmeye girdi sağlayabilir.
Klinik değerlendirme süreci genel olarak Klinik Değerlendirme Planı ile başlar. Bu planda cihazın kullanım amacı, hedef hasta grubu, klinik faydası, güvenlilik ve performans iddiaları, ilgili GSPR maddeleri, veri kaynakları, literatür arama yöntemi, veri yeterlilik kriterleri ve ele alınması gereken klinik sorular tanımlanır.
Toplanan klinik veriler yalnızca liste hâlinde sunulmamalıdır. Her veri kaynağının bilimsel geçerliliği, cihazla ilgisi, metodolojik kalitesi, yanlılık riski ve kullanım amacını destekleme düzeyi değerlendirilmelidir. Olumlu sonuçlarla birlikte olumsuz veya çelişkili sonuçlar da ele alınmalıdır.
Klinik değerlendirme sonucunda Klinik Değerlendirme Raporu hazırlanır. CER; cihazın klinik güvenliliğini, performansını, beklenen klinik faydasını ve fayda-risk kabul edilebilirliğini mevcut kanıtlarla ilişkilendirir. Rapor aynı zamanda klinik veri boşluklarını ve bu boşlukların PMCF veya klinik araştırmayla kapatılıp kapatılmayacağını göstermelidir.
Klinik araştırma ise bir veya daha fazla insan katılımcının yer aldığı ve belirli bir tıbbi cihazın güvenliliğini veya performansını değerlendirmek amacıyla yürütülen sistematik araştırmadır. Klinik araştırmada klinik veriler doğrudan planlanmış bir çalışma kapsamında insanlardan elde edilir.
Klinik araştırma başlamadan önce araştırmanın amacı, tasarımı, sonlanım noktaları, katılımcı seçimi, örneklem büyüklüğü, takip süresi, istatistiksel yöntemleri, riskleri ve güvenlilik izleme yöntemi Klinik Araştırma Planında tanımlanmalıdır. Araştırma ayrıca uygulanabilir etik kurul ve yetkili otorite süreçlerine tabi tutulmalıdır.
Klinik araştırmalarda sponsor ve araştırmacı sorumlulukları, araştırma cihazının kontrolü, bilgilendirilmiş gönüllü olur süreci, kişisel verilerin korunması, advers olayların izlenmesi, ciddi advers olay bildirimleri, protokol sapmaları ve araştırma sonuçlarının raporlanması kontrollü şekilde yönetilmelidir.
Bu nedenle klinik değerlendirme ile klinik araştırma aynı şey değildir. Klinik değerlendirme bütün mevcut klinik kanıtların değerlendirildiği üst süreçtir. Klinik araştırma ise bu üst sürece veri sağlayabilecek yöntemlerden yalnızca biridir.
Her klinik değerlendirme için yeni bir klinik araştırma yapılması zorunlu değildir. Bilimsel literatür, cihazın kendi geçmiş verileri, uygun şekilde gösterilmiş eşdeğerlik, PMS ve PMCF sonuçları cihazın güvenliliğini ve performansını yeterli şekilde destekliyorsa yeni bir klinik araştırma gerekmeyebilir.
Bununla birlikte mevcut klinik veriler cihazın kullanım amacını, hedef popülasyonunu, klinik iddialarını veya risklerini yeterince desteklemiyorsa klinik araştırma ihtiyacı ortaya çıkar. Üretici, yalnızca araştırma maliyetli veya zaman alıcı olduğu için klinik araştırma yapmamayı gerekçelendiremez.
İmplant edilebilir ve Sınıf III cihazlarda MDR’nin temel yaklaşımı klinik araştırma yapılmasıdır. Klinik araştırma yapılmaması ancak Madde 61’de tanımlanan istisna şartlarının uygulanabilir olması ve yeterli klinik kanıtın cihaz özelinde gösterilmesi hâlinde değerlendirilebilir.
Eşdeğer cihaz verilerinin klinik değerlendirmede kullanılması da otomatik bir kabul sağlamaz. Teknik, biyolojik ve klinik eşdeğerlik özellikleri karşılaştırılmalı; cihazlar arasındaki farklılıkların güvenlilik ve klinik performansa etkisi gerekçelendirilmelidir. Üreticinin eşdeğerliği değerlendirmek için gerekli verilere yeterli erişimi bulunmalıdır.
PMCF, klinik değerlendirmeyi güncellemek amacıyla cihaz piyasaya sunulduktan sonra klinik verilerin proaktif olarak toplanması ve değerlendirilmesidir. PMCF kapsamında klinik araştırma yürütülebilir; ancak her PMCF faaliyeti klinik araştırma değildir. Kullanıcı anketleri, kayıt çalışmaları, literatür takibi, gerçek yaşam verileri ve planlanmış klinik takip faaliyetleri de PMCF kapsamında kullanılabilir.
Klinik araştırma tamamlandığında süreç sona ermez. Araştırma sonuçları CER’e, risk yönetimine, GSPR değerlendirmesine, etiket ve kullanım kılavuzuna, PMS ve PMCF planlarına yansıtılmalıdır. Tespit edilen yeni riskler, cihazın klinik faydasındaki değişiklikler veya beklenmeyen sonuçlar teknik dosyanın ilgili bölümlerinde değerlendirilmelidir.
IVD ürünlerinde kullanılan terminoloji farklıdır. IVDR kapsamında klinik değerlendirme yerine performans değerlendirmesi; klinik araştırma yerine ise performans çalışması kavramları kullanılır. Performans değerlendirmesi bilimsel geçerlilik, analitik performans ve klinik performansın birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Sonuç olarak klinik değerlendirme sürekli bir kanıt değerlendirme süreci, klinik araştırma ise insan katılımcılarla yürütülen planlı veri üretme faaliyetidir. Klinik çalışma ifadesi kullanıldığında faaliyetin hukuki ve teknik olarak hangi kategoriye girdiği ayrıca açıklanmalıdır.
Bu konuda nasıl ilerlenmeli?
Karar kontrol listesi
- Klinik iddialar ve amaçlanan fayda
- Mevcut klinik verinin kalitesi
- Eşdeğerlik ve veri erişimi
- Veri boşluğu ile PMCF ihtiyacı
Teknik dosya kontrol listesi
- Klinik değerlendirme planı
- Literatür arama ve değerlendirme kayıtları
- CER ve fayda-risk sonucu
- PMCF planı ile güncelleme kayıtları
Pratik sonuç: Karar yalnızca mevzuat maddesine değil, ürün özelindeki kanıt ve kayıtların birbiriyle tutarlı olmasına dayanmalıdır.
Denetimde ve teknik dosyada dikkat edilecekler
Denetimde yalnızca Klinik Değerlendirme Raporunun bulunması yeterli değildir. Klinik Değerlendirme Planı, literatür arama protokolü ve sonuçları, veri değerlendirme kayıtları, eşdeğerlik gerekçesi, klinik veri yeterliliği, CER sonucu ve PMCF stratejisi arasında izlenebilirlik aranır. Klinik araştırma yapılmadıysa bu karar cihaz sınıfı, kullanım amacı, klinik iddialar, mevcut veri kalitesi ve veri boşlukları üzerinden gerekçelendirilmelidir. Klinik araştırma yürütüldüyse çalışma sonuçlarının risk yönetimi, CER, GSPR, etiket/IFU ve PMS kayıtlarına yansıtıldığı gösterilmelidir.
Mevzuat, standart ve rehberler
- 1AB mevzuatı / rehber
MDR 2017/745 Madde 2(44), 2(45), 2(48), 2(51), Madde 10(3), Madde 61-82, Ek XIV ve Ek XV
Resmî kaynağı aç - 2AB mevzuatı / rehber
MDCG 2020-5 – Clinical Evaluation: Equivalence
- 3AB mevzuatı / rehber
MDCG 2020-6 – Sufficient Clinical Evidence for Legacy Devices
- 4AB mevzuatı / rehber
MDCG 2020-7 – PMCF Plan Template
- 5AB mevzuatı / rehber
MDCG 2020-8 – PMCF Evaluation Report Template
- 6AB mevzuatı / rehber
MDCG 2021-6 Rev.1 – Questions and Answers Regarding Clinical Investigation
- 7
- 8AB mevzuatı / rehber
MDCG 2024-3 – Clinical Investigation Plan
- 9AB mevzuatı / rehber
MDCG 2024-5 – Investigator’s Brochure
- 10Standart
ISO 14155:2020
- 11AB mevzuatı / rehber
MEDDEV 2.7/1 Rev.4.
Profesyonel GörüşlerBu içeriğe uzman katkısı ekleyinKatkı formunu aç
Uygulama deneyiminiz veya kaynaklı teknik görüşünüz varsa moderasyona gönderebilirsiniz.
Firma özelinde değerlendirmeBu konu firmanız için kritik mi?Talep formunu aç
Ürününüz veya süreciniz için uygulanabilir yolu netleştirin
Ürün veya süreç bilgilerinizi kısaca iletin. KaliteKit, uygun hizmet kapsamını ve izlenecek yolu ön değerlendirme olarak paylaşsın.
- İlgili soru başlığı talebinize otomatik eklenir.
- İletişim bilgileriniz kamuya açık gösterilmez.
- Talep yönetim panelinde kayıt altına alınır.